Pomorski Związek Piłki Nożnej to pierwsze stowarzyszenie sportowe, które powstało na terenie Pomorza Gdańskiego po II wojnie światowej.
Powstanie Gdańskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w 1945 roku
Jego utworzenie było palącą koniecznością. Skończyła się wojna. Polacy próbowali odbudować bardzo zniszczony kraj. By odpocząć po ciężkiej pracy wielu z nich angażowało się w rozgrywki sportowe, między innymi w piłkę nożną. Nie było to łatwe. Brakowało nieomal wszystkiego: zaplecza, wykwalifikowanych kadr trenerskich, jednolitych przepisów, czytelnego systemu rozgrywek. Mimo to liczba klubów piłkarskich stale rosła. Konieczne stało się utworzenie organu, który potrafiłby zapanować nad istniejącym chaosem. Dlatego też 30 lipca 1945 roku powstał Gdański Okręgowy Związek Piłki Nożnej. W tworzeniu jego podwalin brali udział działacze związani z futbolem w okresie międzywojennym. Inicjatorami zebrania założycielskiego byli Stefan Olejnik i Edward Szymanowski. Pierwszym Prezesem tymczasowego Zarządu powołanego na tym zebraniu został Stefan Olejnik, który po kilku tygodniach funkcję Prezesa przekazał Zygmuntowi Skowrońskiemu.
Miesiąc później, w sierpniu z inicjatywy działających na tym terenie sędziów piłkarskich powołano również organizację sędziowską, na czele której stanął Roman Terlecki.
Organizacja rozgrywek i szkolenie młodzieży po wojnie
Nowe stowarzyszenie zaczęło trudny proces budowy jednolitego systemu piłkarskiego. Na czele ich priorytetów stało także organizowanie i nadzorowanie rozgrywek na szczeblu okręgowym i krajowym. Poczynania te przyniosły sukces już w 1948 roku, kiedy to drużyna Lechii Gdańsk, jako pierwsza w naszym regionie, awansowała do pierwszej ligi. GOZPN kładł również nacisk na konieczność kształcenia młodzieży. W 1948 roku podjęto decyzję, że wszelkie kluby biorące udział w rozgrywkach grupy A i B muszą posiadać zespoły juniorów i że klasyfikowane będą łącznie za wyniki osiągane w rozgrywkach regionalnych przez seniorów i młodzież.
Likwidacja GOZPN i reorganizacja klubów w 1950 roku
Po pierwszych sukcesach rozpoczął się okres bardzo trudny dla pomorskiej piłki nożnej. Nadeszły lata 50- te, a wraz z nimi „zimna wojna”, kolektywizacja i ingerencja państwa we wszystkie dziedziny życia. Nowe prądy nie ominęły sportu. W 1950 roku zlikwidowano GOZPN, a w jego miejsce powołano Sekcję Piłki Nożnej przy Wojewódzkim Komitecie Kultury Fizycznej w Gdańsku. Na terenie województwa utworzono także 10 zrzeszeń sportowych, skupiających dotychczasowe kluby, noszące teraz nazwę kół sportowych. Zmianie uległy ugruntowane tradycją nazwy klubów. „Gedania” przemianowana zostaje na „Kolejarza”, „Lechia” na „Budowlanych”, z „Unii” Tczew powstaje „Kolejarz” Tczew, z Kaszubi Kościerzyna – Spójnia Kościerzyna itd.
Charakterystyczne dla tego okresu nieustanne modernizowanie regulaminu oraz systemu rozgrywek wprowadziło mnóstwo zamieszania i negatywnie odbiło się na ciągłości szkolenia. Te negatywne zmiany dotyczyły całego sportu polskiego.
Pomorska piłka nożna w latach 50. i finał Pucharu Polski Lechii
W pomorskiej piłce pod względem sportowym lata pięćdziesiąte były całkiem przyzwoite. W roku 1950 Kolejarz (Gedania) Gdańsk uczestniczy w rozgrywkach o mistrzostwo nowopowstałej II ligi, do której awansuje KS Gwardia Słupsk.
W sezonie 1950/51 w II lidze grają również Budowlani – Lechia, żeby w następnej rundzie po raz drugi awansować do I ligi. W Pucharze Polski w roku 1955 Lechia Gdańsk gra w finale z Legią Warszawa niestety przegrywając 0:5.
W tym okresie w rozgrywkach pomorskich uczestniczy 129 drużyn seniorów, oraz prawie dziewięćdziesiąt zespołów młodzieżowych.
Reaktywacja Gdańskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej
Odwrót od niekorzystnych zmian rozpoczął się w 1956 roku. Reaktywowano okręgowe związki piłki nożnej, w tym również gdański, a podczas walnego zjazdu działaczy w Warszawie powołano po sześcioletniej przerwie Polski Związek Piłkarski.
Zmienia się forma organizacyjna. Z kół sportowych, powstają kluby posiadające osobowością prawną, które powróciły do swoich pierwotnych nazw.
Na początku stycznia 1957 r. podczas zwołanego zebrania działaczy piłkarskich, zdecydowano o reaktywowaniu Gdańskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. W zebraniu tym uczestniczyli delegaci z 20 klubów, które zostały uznane jako członkowie Związku. Wybrano Zarząd powierzając funkcję prezesa Stanisławowi Kwarczyńskiemu. Stowarzyszenie to podjęło próbę ponownego uporządkowania regulaminu i systemu rozgrywek.
Z perspektywy lat okazało się to przedsięwzięciem bardzo udanym, a opracowany wówczas system przetrwał, z nielicznymi zmianami, po dziś dzień.
Reforma administracyjna z 1975 roku i utworzenie makroregionu
Nowe wyzwania stanęły przed Związkiem w 1975 roku. W wyniku podziału Polski na 49 województw, nastąpiła kolejna reorganizacja. Kluby sportowe ze Słupska i Elbląga, podlegające dotychczas GOZPN, znalazły się w innych województwach, stąd zaistniała konieczność utworzenia trzech odrębnych Wojewódzkich Federacji Sportu w miejsce dotychczasowego jednego. W związku z tym w Gdańsku i innych ośrodkach zmniejszyła się liczba zawodników i zespołów, a także sędziów i szkoleniowców. Nastąpił natomiast wydatny rozrost administracji. Utrudniło to współpracę pomiędzy poszczególnymi ośrodkami w zakresie szkolenia zawodników i kadry trenerów. Ograniczone zostało współzawodnictwo w układach międzywojewódzkich i krajowych, a co za tym idzie obniżyło poziom pomorskiej piłki nożnej. Aby przeciwdziałać takiej tendencji prezesi OZPN-ów Bydgoszczy, Gdańska, Elbląga, Słupska i Torunia postanowili powołać w 1982 roku makroregion z siedzibą w Gdańsku. Był to skuteczny sposób walki z decentralizacją.
Wpływ sytuacji politycznej na działalność GOZPN
Niestety po raz kolejny o losach piłki nożnej zadecydowała „wielka polityka”. Narasta konflikt między działaczami Solidarności a rządem. W GOZPN coraz większą rolę zaczynają odgrywać aktywiści PZPR, jak Zbigniew Jabłoński. Coraz wyraźniej daje o sobie znać brak koncepcji funkcjonowania w skomplikowanych układach politycznych.
Lechia Gdańsk: Puchar Polski i mecze z Juventusem Turyn
W tych trudnych czasach za sprawą Lechii powiało na Pomorzu wielką piłką. Jesienią 1982 roku biało – zieloni spadli do III ligi. Dla działaczy klubu, zawodników i szkoleniowców był to moment zwrotny. Rewelacyjnie dysponowana Lechia awansuje do II ligi oraz wygrywa Puchar Polski pokonując w finale drugoligowy Piast Gliwice 2:1. Dzięki temu sukcesowi bierze udział rozgrywkach Europejskiego Pucharu Zdobywców Pucharów. Tam na swojej drodze spotyka Juventus Turyn, jeden z najlepszych w tym czasie zespołów europejskich. Młody zespół Lechi co prawda przegrywa oba spotkania (7:0 w Turynie i 2:3 w Gdańsku), ale do tej pory jest to największe wydarzenie piłkarskie na Pomorzu.
Pomorski Związek Piłki Nożnej po reformie administracyjnej z 1999 roku
Z początkiem roku 1999 nastąpiły w Polsce radykalne zmiany w podziale administracyjnym kraju. Ilość województw zmniejszono z 49 do 16.
W obszarze nowego województwa pomorskiego znalazły się tereny byłego woj. gdańskiego, znaczna część woj. słupskiego, spory obszar woj. elbląskiego oraz powiat chojnicki z woj. bydgoskiego.
W marcu 1999 r. rozpoczęto działania zmierzające do utworzenia struktur spełniających oczekiwania środowisk piłkarskich, w nowo powstałych uwarunkowaniach. W dniu 27 maja 2000 r. w Gdańsku – Sobieszewie odbyło się I Walne Zgromadzenie delegatów Pomorskiego Związku Piłki Nożnej. Na zjeździe tym wybrano Prezesa – został nim Henryk Klocek oraz 20 osobowy Zarząd.
Finansowanie klubów i zadania Pomorskiego Związku Piłki Nożnej
Zmiany stały się konieczne. Wybrano nowe władze oraz wytyczono kierunki działań związku. Niestety nie zdołano całkowicie uzdrowić pomorskiej piłki nożnej, a wiele klubów borykało się z trudnościami ekonomicznymi. Z biegiem czasu wypracowane zostały skuteczniejsze sposoby pozyskiwania środków finansowych, które umożliwiają realizację podjętych celów, takich jak szkolenia piłkarzy i trenerów, dotowanie klubów młodzieżowych, organizacja różnego rodzaju imprez sportowych, nagradzanie wybijających się klubów.
Obecnie pozostaje jeszcze bardzo wiele do zrobienia, a warunkiem sukcesu jest rzetelna praca organizacji, która mądrze pokieruje rozwojem pomorskiej piłki nożnej.
DSZ, JR
magazyn Pomorskiego Związku Piłki Nożnej • grudzień 2010
